قدرت نظامی آمریکا فقط با تعداد ناوها، جنگنده‌ها و پیمان‌های دفاعی سنجیده نمی‌شود؛ واشنگتن برای به‌کارگیری این قدرت به بندر، پایگاه، مسیرهای لجستیکی و مهم‌تر از همه رضایت دولت‌های میزبان نیاز دارد؛ متحدانی که می‌توانند در لحظه حساس، دست آمریکا را ببندند.
زیرساخت؛ حلقه پنهان قدرت نظامی
در معادلات امنیتی آمریکا، پیمان‌های دفاعی و تعهدات رسمی معمولاً در مرکز توجه قرار دارند؛ اما آنچه به این تعهدات امکان اجرا می‌دهد، شبکه‌ای از زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی در کشورهای متحد است. بندرها، فرودگاه‌ها، پایگاه‌های نظامی، تأسیسات سوخت‌رسانی و مسیرهای انتقال تجهیزات، ظرفیت واقعی حضور و مداخله نظامی واشنگتن را تعیین می‌کنند.
پیمان‌ها ممکن است حداقل تعهدات را مشخص کنند، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کنند که آمریکا در هر بحران بتواند از خاک یک متحد برای عملیات نظامی استفاده کند. این تفاوت، به‌ویژه در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که دولت میزبان با اهداف واشنگتن همراه نباشد یا هزینه سیاسی مشارکت در یک درگیری را بیش از منافع آن بداند.
عربستان و محدودیت‌های دسترسی آمریکا
نمونه روشن این شکاف را می‌توان در موضع عربستان سعودی درباره جنگ و تنش‌های مرتبط با تنگه هرمز مشاهده کرد. مخالفت ریاض با استفاده از پایگاه‌ها و زیرساخت‌هایش برای برخی عملیات نظامی، نشان می‌دهد حتی روابط امنیتی نزدیک با واشنگتن نیز به معنای اختیار نامحدود آمریکا نیست.
این مسئله یک واقعیت مهم را آشکار می‌کند؛ دولت‌های میزبان صرفاً محل استقرار نیروهای آمریکایی نیستند؛ آن‌ها بازیگرانی مستقل با محاسبات امنیتی و سیاسی خود هستند. هرچه خطر گسترش جنگ و واکنش متقابل افزایش یابد، احتمال آنکه این کشورها دسترسی نظامی آمریکا را محدود کنند نیز بیشتر می‌شود. در چنین شرایطی، پیمان دفاعی نمی‌تواند جایگزین رضایت سیاسی شود.
یونان؛ فراتر از یک متحد نظامی
در سوی دیگر، یونان نمونه‌ای از اهمیت فزاینده زیرساخت‌های میزبانی‌کننده در راهبرد آمریکا است. موقعیت جغرافیایی این کشور، بندرها، تأسیسات انرژی و ظرفیت‌های دفاعی آن، آتن را به یکی از گره‌های مهم شبکه لجستیکی و نظامی واشنگتن در شرق مدیترانه و جنوب شرقی اروپا تبدیل کرده است.
بندر «الکساندروپولیس» با ظرفیت پایانه گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) معادل ۵.۵ میلیارد مترمکعب در سال، تنها یک پروژه انرژی نیست؛ این تأسیسات در کنار موقعیت بندری و ارتباطات زمینی و ریلی، امکان انتقال انرژی، تجهیزات و نیرو را در مسیری راهبردی فراهم می‌کند. یونان به این ترتیب، هم در معادلات انرژی اروپا و هم در آرایش نظامی آمریکا و ناتو اهمیت پیدا کرده است.
پایگاه «سودا» در جزیره «کِرت» نیز یکی از مهم‌ترین نقاط پشتیبانی دریایی و هوایی آمریکا در مدیترانه است. حضور ناو هواپیمابر «یواس‌اس جرالد فورد» (USS Gerald R. Ford) در این منطقه، اهمیت این زیرساخت را برجسته می‌کند. ارزش «سودا» صرفاً به استقرار یک ناو یا هواپیما محدود نیست؛ این پایگاه امکان پشتیبانی، تعمیر، سوخت‌رسانی و استمرار عملیات نظامی را فراهم می‌آورد.
جغرافیای قدرت، سیاست رضایت
تجربه آمریکا در شرق مدیترانه و خاورمیانه نشان می‌دهد که قدرت نظامی بدون دسترسی پایدار به زیرساخت‌های میزبان، با محدودیت‌های جدی روبه‌روست. واشنگتن ممکن است از برتری تسلیحاتی و شبکه‌ای گسترده از پیمان‌های دفاعی برخوردار باشد، اما برای تبدیل این ظرفیت به عملیات واقعی، همچنان به تصمیم دولت‌هایی وابسته است که کنترل بندرها، پایگاه‌ها و مسیرهای حیاتی را در اختیار دارند.
این وابستگی، در عین حال، به متحدان آمریکا امکان چانه‌زنی می‌دهد. کشوری که میزبان یک پایگاه راهبردی یا بندر حیاتی است، می‌تواند درباره نوع مأموریت‌ها، دامنه استفاده از تأسیسات و حتی زمان دسترسی آمریکا محدودیت تعیین کند. بنابراین، رابطه امنیتی دیگر صرفاً رابطه‌ای یک‌طرفه میان قدرت بزرگ و متحد کوچک‌تر نیست؛ زیرساخت به منبعی برای اعمال نفوذ سیاسی تبدیل شده است.
در نهایت، معیار واقعی قدرت آمریکا فقط شمار ناوها و گستره پیمان‌هایش نیست؛ مسئله این است که در لحظه بحران، کدام کشورها اجازه می‌دهند این قدرت به حرکت درآید. واشنگتن می‌تواند ناو هواپیمابر و سامانه‌های پیشرفته در اختیار داشته باشد، اما بدون بندر، مسیر پشتیبانی و رضایت دولت میزبان، بخش مهمی از توان نظامی‌اش روی کاغذ باقی می‌ماند. در نظم امنیتی امروز، گاهی کلید قدرت نه در پنتاگون، بلکه در دست کشوری است که اسکله را در اختیار دارد.
نظر شما